Grammatica samenvattingen

De structuur van de grammatica

Een overzicht hoe op hoofdlijnen de grammatica is ingedeeld: op woordniveau en op zinsniveau. De woordsoorten worden kort besproken. Het begrip kernzin wordt uitgelegd. Simpele zinnen met één werkwoord (als persoonsvorm) worden onderscheiden van complexere zinnen (met andere werkwoordsvormen dan de persoonsvorm) en bijzinnen (die weer een persoonsvorm hebben). Tenslotte worden de vormen van naamwoorden (verbuigingen, zoals de naamval) en werkwoorden (vervoegingen, zoals de tijd) genoemd.

Dit is basiskennis over hoe een zin in elkaar zit. Die structuur is vrijwel hetzelfde in het Latijn als in het Nederlands. De samenvatting heeft oefenvragen.

Structuur van een zin

In deze verzameling plaatjes leggen we uit hoe een zin is opgebouwd in delen. De plaatjes geven voorbeelden van de begrippen hoofdzin, bijzin, woordgroep, kernwoord, soorten zinsdelen zoals gezegde en onderwerp en de begrippen nevenschikkend en hoofdschikkend.

Opzoeken van zelfstandige naamwoorden in het woordenboek

Deze samenvatting legt uit hoe je zelfstandige naamwoorden opzoekt in het woordenboek. Wat de informatie betekent die achter het woord staat en waarom je die nodig hebt. Er wordt gebruik gemaakt van voorbeelden door middel van kleine foto's uit het woordenboek zelf.

Opzoeken van bijvoeglijke naamwoorden in het woordenboek

Deze samenvatting legt uit hoe je zelfstandige naamwoorden opzoekt in het woordenboek. Wat de informatie betekent die achter het woord staat en waarom je die nodig hebt. Er wordt gebruik gemaakt van voorbeelden door middel van kleine foto's uit het woordenboek zelf.

Over tijden, wijzen en vormen

In deze samenvatting bespreken we de drie eigenschappen van een werkwoordsvorm: de tijd (bijvoorbeeld praesens), de wijze (bijvoorbeeld de coniunctivus) en de vorm (actief of passief). We leggen die begrippen niet zozeer uit, maar leggen de nadruk op de structuur van de rijtjes. Die structuur wordt door deze drie eigenschappen bepaald. Het is handig om het Rijtjesdocument bij de hand te houden. 

De samenvatting heeft ook een overzicht met de namen van alle 20 vormen van de persoonsvorm van een werkwoord. Die namen zijn volledig uitgeschreven, zowel in het Latijn als in het Nederlands. Voorbeeld: "indicativus praesentis activi / aantonende wijs onvoltooid tegenwoordige tijd bedrijvend".

Participia - basis

In deze samenvatting lees je over de vormen van het ppa, ppp en pfa, hun standaardvertalingen en hoe ze verbogen worden. Na deze samenvatting kun je verder lezen hoe je de participia in een zin kunt tegenkomen. Zie de S0054 verderop.

Voorzetsels

Een overzicht van de belangrijkste voorzetsels. De samenvatting bespreekt de eigenschappen van voorzetsels, en een paar bijzondere situaties die voor verwarring kunnen zorgen. Dat zijn cum als voorzetsel of als voegwoord en de woorden causa en gratia die in postpositie staan. Het document bevat een lijst met 30 voorzetsel die je echt moet kennen.

ACI basis

Dit is een van de twee samenvattingen over de ACI. In deze samenvatting staat wat je moet weten volgens de eindexameneisen. Je vindt er onder andere in hoe je een ACI herkent en een zevental bijzondere situaties.

ACI plus

In deze samenvatting twee extra onderwerpen die niet in de "ACI basis" samenvatting (S0010) staan. Het eerste is een overzicht van de soorten werkwoorden waarbij je een ACI kunt verwachten. Het tweede is hoe een ACI moet worden vertaald afhankelijk van de tijd van de persoonsvorm van de zin waar de ACI in staat.

Participia - gebruik

In deze samenvatting komen de drie meest voorkomende manieren aan de orde waarop een participium (ppa, ppp en pfa) worden gebruikt in een zin. Je vindt ook nog 3 minder vaak voorkomende toepassingen.

Gerundivum - introductie

Een eerste beschrijving van wat het gerundivum is. Een andere samenvatting (S0021) bespreekt het gerundium. We geven vijf eigenschappen die je moet kennen om niet in de war te raken met andere werkwoordsvormen, en met name met het gerundium. We geven de standaardvertaling (moetende ... worden) die je gebruikt voordat je het gerundivum in de context van de zin vertaalt. De samenvatting heeft een paar oefenvragen. Deze samenvatting is "een eerste beschrijving" en gaat nog niet in op hoe het gerundivum in een zin gebruikt kan worden (de verschillende "gerundivum constructies").

Gerundivum - gebruik in de zin (1)

Twee manieren hoe je het gerundivum in de zin kan gebruiken: met esse (gerundivum van verplichting) en dominant. Deze manieren zijn examenstof.

Gerundivum - gebruik in de zin (2)

Nog drie manieren hoe je het gerundivum in de zin kan gebruiken: zelfstandig, attributief en dubbel verbonden (predicatief). Deze manieren zijn geen examenstof. Deze samenvatting is een aanvulling op S0026.

Gerundium - introductie

Een eerste beschrijving van wat een gerundium is. Een andere samenvatting (S0020) bespreekt het gerundivum. We geven drie eigenschappen die je moet kennen om niet in de war te raken met andere werkwoordsvormen. We geven de standaardvertaling (het ...) die je gebruikt voordat je het gerundium in de context van de zin vertaalt. De samenvatting bespreekt de verwarring die makkelijk kan ontstaan tussen een gerundivum en een gerundium. De samenvatting heeft een paar oefenvragen. Deze samenvatting is bespreekt ook hoe het gerundium in een zin gebruikt kan worden.

Soorten bijzinnen

Omdat er verrassend veel overeenkomsten zijn tussen Latijnse en Nederlandse bijzinnen, leggen we de klassificatie in vijf groepen (zie het lijstje rechts) uit aan de hand van Nederlandse terminologie en voorbeelden. Al was het ook maar omdat de klassieke oudheid de begrippen zin, hoofdzin en bijzin niet kende. De klassificatie die we hier gebruiken is redelijk algemeen, maar de verschillende grammatica's zullen zeker op details verschillen. Bepaal voor jezelf of deze samenvatting je helpt of alleen maar in verwarring brengt.

Soorten voorwaardelijk zinnen

Een van de soorten bijzinnen is de voorwaardelijke. Samen met de hoofdzin wordt de combinatie een voorwaardelijke zin genoemd. We kunnen drie basisvormen onderscheiden van de voorwaardelijke zin: de realis, de potentialis en de irrealis. Daarvan bestaan veel variaties, waar er in deze samenvatting vijf van worden genoemd. Bij een vertaling is het zaak het "als-deel" van de voorwaardelijke zin te herkennen (dat is de voorwaarde) en het "dan-deel" (dat is de zogenaamde conclusie van de zin).

Coniunctivus in de hoofdzin

Deze samenvatting bespreekt de verschillende soorten coniunctivi die je in een hoofdzin kunt aantreffen. Er worden er zeven benoemd. De samenvatting heeft oefenvragen.